14 Ekim 20265 dk okumaEce Tunalı, atölyeci
Çamur, yaprak, kil: Çocuklar neden elleriyle öğrenir?
Eve gelen lekeli kıyafetler için önce bir özür, sonra bir açıklama. Atölye evinde neden bu kadar çok kil, toprak ve kâğıt kullandığımızı anlatıyoruz.
Her hafta salı sabahı atölye evinin kapısı açıldığında masada aynı şey durur: ıslak bezlere sarılmış gri bir kil bloğu. Dört yaşındaki bir çocuk ona önce dokunur, sonra bastırır, sonra parmağıyla delik açar. Henüz ne yapacağını bilmez. Biz de ona sormayız. Çünkü atölyede önce el düşünür, söz sonra gelir.
Elle düşünmek
Küçük çocuklar dünyayı soyut kavramlarla değil, beden ve duyularla kavrar. Ağır ile hafifi, yumuşak ile serti, ıslak ile kuruyu söyleyerek değil, deneyerek öğrenirler. Kille bir kâse yapmaya çalışan çocuk; denge, kalınlık, ağırlık ve sabır hakkında hiçbir dersin anlatamayacağı kadar şey öğrenir. Kâse çatladığında neden çatladığını da merak eder.
Yüz dil
Reggio Emilia yaklaşımının sık alıntılanan bir fikri, çocuğun kendini ifade etmek için yüz dili olduğudur: çizgi, renk, kil, hareket, müzik, inşa… Okul çoğu zaman bunlardan yalnızca ikisini, konuşmayı ve yazmayı öne çıkarır. Atölyede diğerlerine de yer açarız. Konuşmakta zorlanan bir çocuğun kilde ne kadar ayrıntılı bir dünya kurduğunu görmek, öğretmen olarak bizim de bakışımızı değiştirir.
Gerçek malzeme, gerçek alet
Atölyemizde oyuncak kil değil, seramik kili; plastik bıçak değil, ahşap modelleme aletleri; boyama kitabı değil, kaliteli kâğıt ve iyi fırçalar kullanırız. Gerçek malzeme çocuğa ciddiye alındığını hissettirir. Elbette güvenlik kurallarımız vardır ve aletleri adım adım tanıtırız; ama asıl güvenlik, çocuğun malzemeye saygı duymayı öğrenmesidir.
Süreç mi, ürün mü?
Eve her hafta “güzel” bir iş gelmeyebilir. Bazı haftalar çocuk yalnızca kili yuvarlar, ezer, yeniden yuvarlar. Bu boşa geçmiş bir saat değildir; malzemeyi tanıma evresidir. Projeler bazen haftalarca sürer: bir çocuğun bahçede bulduğu salyangoz önce çizilir, sonra kilden yapılır, ışık masasında gölgesi incelenir, sonunda sınıfın ortak bir hikâyesine dönüşür.
Bahçe de bir atölyedir
Toprağı kazmak, yaprak toplamak, çamur mutfağında “çorba” pişirmek… Bunlar da elle düşünmenin biçimleridir. Islak toprağın kokusu, bir solucanın kıvrılışı, sonbaharda yaprakların farklı renkleri çocuğun gözlem ve sınıflandırma becerisini besler. Dışarıda geçen zaman, içeride yaptığımız işin de kaynağıdır.
Evde neler yapabilirsiniz?
Pahalı malzemelere gerek yok. Mutfakta bir kâse un, su ve tuzla oyun hamuru yapmak; parkta topladığınız yaprakları kitap arasında kurutmak; eski karton kutulardan ev inşa etmek; bir kavanoza toprak koyup fasulye çimlendirmek… Önemli olan sonucu değil, süreci birlikte yaşamak ve “ne yapıyorsun?” yerine “bana anlatır mısın?” diye sormak.
Lekeler hakkında
Evet, önlük giyiyoruz. Evet, bazen yetmiyor. Okula her zaman lekelenmesinde sakınca olmayan kıyafetlerle gönderin ve dolabında bir yedek takım bulunsun. Lekeli bir kıyafet çoğu zaman iyi geçmiş bir günün işaretidir.
