İşe iade talebinde arabuluculuk: süreler, şartlar ve kararın sonuçları

İş güvencesi hükümleri, belirli şartları taşıyan işçinin iş sözleşmesinin ancak geçerli bir sebeple feshedilebilmesini öngörür. Feshin geçerli bir sebebe dayanmadığını düşünen işçi, işe iade talebinde bulunabilir. 2018’den bu yana bu talep doğrudan mahkemeye değil, önce arabulucuya götürülmektedir. Bu notta işverenlerin ve işçilerin dikkat etmesi gereken süreleri ve aşamaları sırasıyla ele alıyoruz.

Kanun, iş güvencesi hükümlerinin uygulanması için dört şartı birlikte arar. Bu şartlardan biri eksikse işe iade talebi esastan incelenmez; ancak işçinin kıdem ve ihbar tazminatı gibi diğer hakları saklıdır.

• İşyerinde otuz veya daha fazla işçi çalışıyor olması,
• İşçinin en az altı aylık kıdeminin bulunması,
• İş sözleşmesinin belirsiz süreli olması,
• İşçinin, işletmenin bütününü sevk ve idare eden ve işçiyi işe alma ve işten çıkarma yetkisi bulunan işveren vekili konumunda olmaması.

Fesih bildiriminin yazılı yapılması ve fesih sebebinin açık ve kesin biçimde gösterilmesi gerekir. İşçinin davranışı veya verimi ile ilgili sebeplerle yapılacak fesihlerde, işçinin bu iddialara karşı savunması alınmadan sözleşme feshedilemez. Usule aykırılık, fesih sebebi gerçekte var olsa bile feshi geçersiz kılabilir.

Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurulması gerekir. Arabuluculuk görüşmelerinde anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir. Taraflar anlaşırsa uyuşmazlık arabulucu yerine özel hakeme de götürülebilir.

Arabulucu, kendisine başvurulan tarihten itibaren üç hafta içinde süreci sonuçlandırır; zorunlu hâllerde bu süre en fazla bir hafta uzatılabilir. Taraflardan biri geçerli bir mazeret göstermeden ilk toplantıya katılmazsa bu durum son tutanağa yazılır ve o taraf, açılacak davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile yargılama giderlerinden sorumlu tutulur.

Görüşmeler sonunda anlaşma sağlanırsa, anlaşma belgesinde yer alan konular bakımından taraflar sonradan dava açamaz. Bu nedenle işe başlatma, boşta geçen süre ücreti, tazminatlar ve diğer işçilik alacaklarının hangilerinin anlaşmaya dâhil olduğu belgede tek tek ve tutarlarıyla yazılmalıdır. Belirsiz bırakılan kalemler, ileride yeni bir uyuşmazlığın konusu olabilir.

Feshin geçersizliğine karar verilirse işçi, kararın kesinleşmesinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurmalıdır. Süresinde başvurmazsa fesih geçerli bir fesih gibi sonuç doğurur. İşveren, başvuru üzerine işçiyi bir ay içinde işe başlatmazsa işçiye en az dört, en çok sekiz aylık ücreti tutarında tazminat öder. Ayrıca kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için işçiye en çok dört aya kadar doğmuş bulunan ücret ve diğer hakları ödenir.

• Fesih öncesinde fesih sebebini destekleyen belgeleri (uyarılar, performans değerlendirmeleri, tutanaklar) bir dosyada toplayın.
• Davranış veya verim kaynaklı fesihlerde savunma istemini yazılı yapın ve makul bir süre tanıyın.
• Fesih bildiriminde sebebi genel ifadelerle değil, somut olaylarla açıklayın.
• Arabuluculuk toplantısına, karar verme yetkisi olan bir temsilci veya yetkili vekil ile katılın.

İşe iade süreçlerinde sonuç, çoğu zaman feshin yapıldığı gün hazırlanan belgelerle belirlenir. İşçi açısından bir aylık başvuru süresi, işveren açısından ise yazılı ve gerekçeli fesih ile savunma alma yükümlülüğü sürecin en kritik noktalarıdır.