Almanya'daki bir distribütörünüz tedarikçi formuna yeni bir soru eklemiş: “Web sitenizin ve çevrim içi mağazanızın erişilebilirlik durumu nedir?” Soruyu siteyi yapan firmaya iletiyorsunuz, “sitemiz zaten mobil uyumlu” cevabı geliyor. İkisi aynı şey değil. Ekran okuyucu kullanan biri o sitede ödeme adımına geldiğinde, yalnızca bir ok simgesinden ibaret “Devam” düğmesinin ne işe yaradığını duyamıyorsa, site ne kadar şık olursa olsun onun için kapalıdır.
Bu yazıda web erişilebilirliğini baştan sona ele alıyoruz: WCAG 2.2'nin ne olduğu ve neler getirdiği, 28 Haziran 2025'te uygulanmaya başlayan Avrupa Erişilebilirlik Yasası, Almanya, Birleşik Krallık, ABD ve Türkiye'deki durum, en sık hataların düzeltilmesi, test araçları, erişilebilirlik beyanı ve “tek satır kodla uyum” vaat eden eklentilerin neden çözüm olmadığı.
Erişilebilirlik kimin için ve neden şimdi?
Erişilebilir bir site; görme, işitme, hareket ya da bilişsel engeli olan kişilerin de siteyi kullanabilmesi demektir. Ekran okuyucuyla gezen kör bir kullanıcı, fareyi kullanamayıp yalnızca klavyeyle ilerleyen biri, videoyu sesi kapalı izleyen işitme engelli bir müşteri, küçük yazıyı okuyamayan yaşlı bir ziyaretçi bu kitlenin parçasıdır. Kolu alçıda olan ya da güneş altında telefonuna bakan herkes de bir süreliğine bu kitleye katılır.
Uzun yıllar “iyi olur” sınıfında duran bu konu artık takvimli bir yükümlülük. AB'de Avrupa Erişilebilirlik Yasası 28 Haziran 2025'ten beri uygulanıyor ve tüketicilere yönelik e-ticaret hizmetlerini kapsıyor. Türkiye'de ise 21 Haziran 2025'te Resmî Gazete'de yayımlanan 2025/10 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi kamu kurumlarının yanı sıra bankalar, özel hastaneler ve e-ticaret gibi alanlara süre verdi. Yurt dışına satan bir Türk şirketi için iki takvim de geçerli olabilir.
WCAG 2.2: nedir, hangi düzey, neler yeni?
Web İçeriği Erişilebilirlik Yönergeleri (WCAG), W3C'nin yayımladığı ve dünyadaki erişilebilirlik kurallarının neredeyse tamamının dayandığı teknik standarttır. Güncel sürüm WCAG 2.2, 5 Ekim 2023'te W3C Tavsiyesi oldu; Ekim 2025'te de ISO/IEC 40500:2025 adıyla uluslararası standart olarak onaylandı.
WCAG dört ilke üzerine kurulu: algılanabilir, işletilebilir, anlaşılabilir ve sağlam. Her ilkenin altında başarı ölçütleri vardır ve her ölçüt A, AA ya da AAA düzeyindedir. Yasalar ve sözleşmeler neredeyse her zaman AA düzeyini ister; bu da A ve AA ölçütlerinin birlikte karşılanması demektir. AAA, bütün bir site için hedeflenmesi önerilmeyen en üst düzeydir.
WCAG 2.2, 2.1'e dokuz yeni başarı ölçütü ekledi. Bunlardan AA düzeyine kadar olanlar, yani uyum için bilmeniz gerekenler şunlar:
- 2.4.11 Odak gizlenmemeli (asgari), AA: Klavyeyle bir öğeye geldiğinizde o öğe, yapışkan başlık ya da çerez bandı gibi sitenin kendi içeriği tarafından tamamen örtülmemeli.
- 2.5.7 Sürükleme hareketleri, AA: Sürükleyerek yapılan her işlem (kaydırıcı, sıralama, harita) tek bir tıklama ya da dokunmayla da yapılabilmeli.
- 2.5.8 Hedef boyutu (asgari), AA: Tıklanabilir hedefler en az 24×24 CSS piksel olmalı ya da aralarında yeterli boşluk bulunmalı; satır içi bağlantılar gibi istisnalar var.
- 3.2.6 Tutarlı yardım, A: İletişim bilgisi, sohbet ya da yardım bağlantısı gibi yardım yolları birden fazla sayfada varsa, sayfalarda aynı göreli sırada yer almalı.
- 3.3.7 Gereksiz tekrar giriş, A: Kullanıcının aynı süreçte daha önce girdiği bilgi yeniden istenecekse ya otomatik doldurulmalı ya da seçilebilir olmalı. Fatura adresini teslimat adresiyle aynı yapan bir onay kutusu tipik çözümdür.
- 3.3.8 Erişilebilir kimlik doğrulama (asgari), AA: Girişte bilişsel bir sınav (şifreyi ezberden yazmak, bulmaca çözmek) tek yol olmamalı. Şifre yöneticisinin doldurabildiği ve yapıştırmaya izin veren alanlar ya da e-postayla giriş bağlantısı bu ölçütü karşılar.
Geri kalan üç yeni ölçüt (odak görünümü ve odak gizlenmemenin geliştirilmiş hâli ile kimlik doğrulamanın geliştirilmiş hâli) AAA düzeyindedir. 2.2 ile 4.1.1 Ayrıştırma ölçütü de eskidiği için kaldırıldı. WCAG 2.2'yi karşılayan bir site 2.1 ve 2.0'ı da karşılar.
Avrupa Erişilebilirlik Yasası: kapsam, tarih, istisnalar
Avrupa Erişilebilirlik Yasası (European Accessibility Act), aslında bir yasa değil, (AB) 2019/882 sayılı Direktiftir. Üye ülkeler onu kendi mevzuatlarına aktardı ve kurallar 28 Haziran 2025'ten beri uygulanıyor. Direktif belirli ürünleri ve hizmetleri kapsar:
- Ürünler: tüketici bilgisayarları ve işletim sistemleri, akıllı telefonlar, ödeme terminalleri, ATM'ler, bilet makineleri, e-kitap okuyucular.
- Hizmetler: elektronik haberleşme hizmetleri, görsel-işitsel medya hizmetlerine erişim, hava, otobüs, demiryolu ve deniz yolcu taşımacılığının web siteleri, uygulamaları ve e-biletleri, tüketici bankacılığı, e-kitaplar ve e-ticaret hizmetleri.
Çoğu işletmeyi ilgilendiren kalem sonuncusu. Direktif e-ticaret hizmetini, bir tüketicinin bireysel talebi üzerine, tüketici sözleşmesi kurmak amacıyla web siteleri ve mobil uygulamalar üzerinden uzaktan sunulan hizmetler olarak tanımlar. Yani tüketiciye satış yapan bir çevrim içi mağaza, rezervasyon alan bir otel sitesi ya da abonelik satan bir uygulama kapsama girer. Yalnızca işletmelere satan bir B2B portalı ise kural olarak bu tanımın dışında kalır.
Önemli ayrıntılar:
- Mikro işletme istisnası yalnızca hizmetler için geçerlidir. Direktif mikro işletmeyi 10'dan az kişi çalıştıran ve yıllık cirosu ya da bilanço toplamı Direktifte belirlenen eşiği aşmayan işletme olarak tanımlar. Kapsamdaki ürünleri piyasaya sunan mikro işletmeler bu istisnadan yararlanamaz, yalnızca bazı belgelendirme yükleri hafifler.
- Geçiş süreleri var: 28 Haziran 2025'ten önce yapılmış hizmet sözleşmeleri, en fazla beş yıl olmak üzere süreleri bitene kadar değiştirilmeden sürebilir; hizmet sağlayıcıları bu tarihten önce kullandıkları ürünlerle 28 Haziran 2030'a kadar hizmet vermeye devam edebilir.
- Erişilebilirlik gereği ürün ya da hizmette temel bir değişiklik gerektiriyorsa ya da orantısız bir yük getiriyorsa istisna mümkündür, ama bu değerlendirmenin yazılı yapılması ve saklanması gerekir. Zaman ya da bilgi eksikliği geçerli bir gerekçe sayılmaz.
- Hizmet sağlayıcıları, hizmetin erişilebilirlik gerekliliklerini nasıl karşıladığını genel koşullarında ya da eşdeğer bir belgede, erişilebilir biçimde açıklamak zorundadır.
Teknik tarafta Direktif, uyum karinesi için uyumlaştırılmış standart EN 301 549'a dayanır. Yürürlükteki 3.2.1 sürümü WCAG 2.1 AA'yı esas alıyor; 2 Eylül 2026'da yayımlanan 4.1.1 sürümü web içeriği için WCAG 2.2 AA'ya geçiyor ve AB Resmî Gazetesi'nde atıf yapılınca bağlayıcı hâle gelecek. Pratik sonuç: bugün yeni bir site yapıyorsanız WCAG 2.2 AA'yı hedefleyin.
Ülke ülke durum: Almanya, Birleşik Krallık, ABD, Türkiye
Almanya: BFSG
Almanya Direktifi 16 Temmuz 2021 tarihli Barrierefreiheitsstärkungsgesetz (BFSG) ile aktardı. Yasa 28 Haziran 2025'ten beri uygulanıyor; denetimi, eyaletlerin ortak kurduğu ve merkezi Magdeburg'da bulunan piyasa gözetim makamı MLBF yapıyor. Hizmet sunan mikro işletmeler kapsam dışında. Hizmet sağlayıcılar, BFSG'nin ekindeki bilgileri kamuya erişilebilir biçimde sunmak ve hizmeti sundukları sürece saklamak zorunda. Alman pazarına satan bir Türk e-ticaret sitesi için en somut adres burası.
Birleşik Krallık: Equality Act
Direktif Brexit sonrasında İngiliz hukukuna aktarılmadı, ama AB'deki tüketicilere satan İngiliz şirketleri yine onun kapsamına girebiliyor. Ülkenin kendi çerçevesi 2010 tarihli Equality Act: hizmet sağlayıcıların engelli müşteriler için makul düzenlemeler yapma yükümlülüğü var ve bu yükümlülük ihtiyaç doğmadan önce öngörülmesi gereken bir görev olarak tanımlanıyor. Kamu kurumlarının siteleri ise ayrı bir yönetmelikle WCAG 2.2 AA'yı karşılamak ve erişilebilirlik beyanı yayımlamak zorunda.
ABD: ADA
ABD'de özel işletmelerin siteleri için federal düzeyde belirlenmiş bir teknik standart yok; ADA'nın III. Başlığı mahkemelerde web sitelerine de uygulanıyor ve bu alanda açılan dava sayısı yüksek. Eyalet ve yerel yönetimler için Adalet Bakanlığı 2024'te WCAG 2.1 AA'yı esas alan bir kural çıkardı; Nisan 2026'da yayımlanan ara kuralla uyum tarihleri büyük yönetimler için 26 Nisan 2027'ye, küçükler için 26 Nisan 2028'e ertelendi.
Türkiye: 2025/10 sayılı Genelge
Türkiye'de dayanak, 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun. 21 Haziran 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 2025/10 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi, web siteleri ve mobil uygulamalar için Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın yayımladığı A düzeyi kontrol listesini ve WCAG 2.2'yi esas alıyor. Kamu kurumları, üniversiteler, belediyeler, bankalar, özel hastaneler, özel okullar, kara, deniz, demiryolu ve hava yolu ile yolcu taşıyan özel şirketler, A grubu seyahat acenteleri ve 200.000'den fazla abonesi olan elektronik haberleşme işletmecileri için bir yıllık; 6563 sayılı Kanun kapsamındaki elektronik ticaret hizmet sağlayıcıları için iki yıllık süre öngörülüyor. Uygulamayı Bakanlık bünyesindeki İzleme Komisyonu takip ediyor ve denetimden geçen site ve uygulamalara iki yıl geçerli bir Erişilebilirlik Logosu veriliyor.
Genelge her özel siteye genel bir zorunluluk getirmiyor; kapsam sayılan alanlarla sınırlı. E-ticaret yapıyorsanız ya da sayılan sektörlerden birindeyseniz, süreler ve sizin için ne anlama geldiği konusunda hukuk danışmanınızla birlikte bir takvim çıkarın.
En sık hatalar ve düzeltmeleri
Denetimlerde bulduğumuz sorunların çoğu birkaç başlıkta toplanır ve tasarım sırasında kolayca önlenebilir.
Alternatif metin
Bilgi taşıyan her görselin, ekran okuyucunun okuyacağı bir alternatif metni olmalı. Ürün fotoğrafında “ürün görseli” değil, “Lacivert keten gömlek, düğmeli yaka, uzun kollu” yazın. Süs amaçlı görsellerde alternatif metin boş bırakılmalı (alt=""); aksi hâlde ekran okuyucu her ayırıcı çizgiyi tek tek okur.
Renk kontrastı
WCAG AA, normal metin için arka planla en az 4,5:1, büyük metin için (yaklaşık 24 piksel ya da 18,7 piksel kalın) en az 3:1 kontrast ister. Buton kenarları, form alanı çerçeveleri ve anlam taşıyan simgeler için de 3:1 gerekir. Açık gri üstüne beyaz yazı, sahada en sık bulduğumuz hata. Ayrıca bilgiyi yalnızca renkle vermeyin: zorunlu alanları sadece kırmızıyla işaretlemek, renk körlüğü olan biri için hiçbir şey ifade etmez.
Klavye ve odak
Sitedeki her işlem yalnızca klavyeyle yapılabilmeli: menüler, açılır pencereler, sekmeler, kaydırıcılar, ödeme adımı. Klavyeyle gezinen kişi nerede olduğunu görmeli, yani odak göstergesi görünür olmalı. Tasarımcının “çirkin duruyor” diye odak çerçevesini kaldırması, klavye kullanıcısı için sitenin ışığını kapatmaktır. Açılan bir pencere odağı içine almalı, kapanınca odak geldiği yere dönmeli ve kimse bir öğenin içinde sıkışıp kalmamalı.
Form etiketleri ve hata mesajları
Her form alanının görünür ve koda bağlı bir etiketi olmalı; yalnızca yer tutucu metin yetmez. Hata mesajı hangi alanda neyin yanlış olduğunu ve nasıl düzeltileceğini söylemeli. Zorunlu alanlar hem görsel olarak hem kodda belirtilmeli.
Video ve ses
Önceden kaydedilmiş videolarda altyazı A düzeyinde, sesli betimleme AA düzeyinde istenir. Otomatik altyazıyı yayımlamadan önce özel adlar ve terimler için düzeltin. Podcast ya da yalnızca ses içeren içerik için metin dökümü ekleyin.
Yapı ve dil
Başlıkları görsel boyuta göre değil, hiyerarşiye göre kullanın; ekran okuyucu kullanıcıları sayfada başlıktan başlığa atlayarak gezinir. “Buraya tıklayın” yerine bağlantının nereye gittiğini söyleyin. Sayfanın dilini lang özniteliğiyle belirtin; Türkçe bir sayfa İngilizce işaretlenmişse ekran okuyucu metni İngilizce telaffuzla okur.
Test: araçlar, ekran okuyucular ve bir dakikalık kontroller
Otomatik araçlar başlamak için iyidir: tarayıcı eklentisi olarak çalışan axe DevTools ve WebAIM'in WAVE aracı, Chrome'un geliştirici araçlarındaki Lighthouse. Kontrast, eksik alternatif metin, etiketsiz form alanı gibi sorunları saniyeler içinde bulurlar. Ama bir alternatif metnin anlamlı olup olmadığını, odak sırasının mantıklı olup olmadığını ya da bir hata mesajının anlaşılır olup olmadığını söyleyemezler. Lighthouse'ta 100 puan almak, sitenin erişilebilir olduğu anlamına gelmez.
Bu yüzden elle test şart. En az bir ekran okuyucuyla sitenin ana akışlarını deneyin: Windows'ta açık kaynaklı NVDA, Mac ve iPhone'da yerleşik VoiceOver, Android'de TalkBack. Aşağıdaki tablo, her biri yaklaşık bir dakika süren kontrollerle başlamanız için:
| Ölçüt | Ne demek | 1 dakikalık test |
|---|---|---|
| 1.1.1 Metin dışı içerik (A) | Bilgi taşıyan görsellerin metin karşılığı olmalı | WAVE'i çalıştırın, eksik ve “resim” gibi anlamsız alternatif metinlere bakın |
| 1.4.3 Kontrast (AA) | Normal metinde en az 4,5:1, büyük metinde 3:1 | Açık gri metinleri bir kontrast denetleyicisiyle ölçün |
| 1.4.10 Yeniden akış (AA) | 320 CSS piksel genişlikte yatay kaydırma olmadan okunabilmeli | Tarayıcıyı yüzde 400 yakınlaştırın, yana kaydırma gerekip gerekmediğine bakın |
| 2.1.1 Klavye (A) | Her işlev klavyeyle kullanılabilmeli | Fareyi bırakın, Tab ve Enter ile bir ürünü sepete ekleyin |
| 2.4.7 Odak görünür (AA) | Klavye odağı her an görülebilmeli | Tab ile sayfada ilerleyin, odağı kaybettiğiniz an var mı |
| 2.4.11 Odak gizlenmemeli (AA) | Odaklanan öğe yapışkan alanlar altında kalmamalı | Sayfanın altına doğru Tab'leyin, çerez bandı odağı örtüyor mu |
| 2.5.7 Sürükleme hareketleri (AA) | Sürüklemenin tek dokunuşlu alternatifi olmalı | Fiyat kaydırıcısını ya da sıralamayı sürüklemeden değiştirmeyi deneyin |
| 2.5.8 Hedef boyutu (AA) | Hedefler en az 24×24 CSS piksel ya da yeterli aralıklı | Telefonda küçük simge ve bağlantılara başparmakla dokunun |
| 3.3.7 Gereksiz tekrar giriş (A) | Aynı süreçte aynı bilgi yeniden istenmemeli | Ödeme adımında adresi ikinci kez yazmanız gerekiyor mu |
| 3.3.8 Erişilebilir kimlik doğrulama (AA) | Girişte ezber ya da bulmaca tek yol olmamalı | Şifre alanına yapıştırma yapılabiliyor mu, şifre yöneticisi dolduruyor mu |
Erişilebilirlik beyanı
Erişilebilirlik beyanı, sitenizin hangi standarda ne ölçüde uyduğunu, bilinen eksikleri ve kullanıcıların sorun bildirebileceği yolu anlatan sayfadır. AB'de hizmet sağlayıcılar için Direktifin istediği bilgilendirme bu sayfada ya da genel koşullarda yer alabilir; Almanya'da BFSG ekinde ayrıca sayılır; Birleşik Krallık'ta kamu kurumları için zorunludur.
İyi bir beyanda hedeflenen standart (WCAG 2.2 AA), mevcut uyum durumu, bilinen eksikler ve giderilme planı, geri bildirim için e-posta ve telefon, beyanın son gözden geçirilme tarihi bulunur. AB'deki kullanıcılar için yetkili denetim makamını da belirtin. “Sitemiz tamamen erişilebilirdir” gibi test edilmemiş bir iddia, hiç beyan olmamasından kötüdür.
Erişilebilirlik eklentileri neden çözüm değil?
Sitenize tek satır kod ekleyerek “anında uyum” vaat eden araçlar (overlay denen erişilebilirlik çubukları) yaygın. Köşede çıkan bir simge, yazıyı büyütme ya da kontrastı değiştirme gibi seçenekler sunar.
Sorun şu: bu araçlar sitenizin kaynak kodunu düzeltmez. Etiketsiz bir form alanı, klavyeyle açılmayan bir menü ya da anlamsız bir alternatif metin yerinde durur. Ekran okuyucu kullananların zaten kendi ayarlı araçları vardır ve bazı overlay'ler bu araçlarla çakışarak durumu kötüleştirir. ABD Federal Ticaret Komisyonu (FTC), otomatik ürününün her siteyi WCAG uyumlu yapabileceğini iddia eden accessiBe hakkında bu iddiaları kanıtsız buldu ve şirketin ödeme yapmasını da içeren uzlaşma kararını Nisan 2025'te kesinleştirdi. Bir overlay satın almak sizi yükümlülükten kurtarmaz; sadece sorunun üzerini örter.
Nereden başlamalı?
- Kapsamı belirleyin: AB'deki tüketicilere satış yapıyor musunuz, Türkiye'deki Genelge'nin saydığı sektörlerden birinde misiniz? Cevabı hukuk danışmanınızla birlikte yazılı hâle getirin.
- En önemli beş akışı seçin: ana sayfa, ürün sayfası, iletişim formu, ödeme, üye girişi.
- Bu akışlarda axe ya da WAVE ile otomatik tarama yapın ve bulunanları listeleyin.
- Yukarıdaki tablodaki bir dakikalık testleri aynı akışlarda elle uygulayın; en az bir akışı ekran okuyucuyla baştan sona deneyin.
- Sorunları etkisine göre sıralayın: bir işlemi tamamen engelleyenler (klavyeyle tamamlanamayan ödeme gibi) önce gelir.
- Düzeltmeyi tek tek sayfalarda değil, tasarım sisteminde yapın: renk paleti, odak stili, form bileşenleri, buton boyutları.
- Erişilebilirlik beyanınızı yazın ve geri bildirim yolunu gerçekten çalışır hâle getirin.
- İçerik ekibine kısa bir kontrol listesi verin: alternatif metin, başlık sırası, bağlantı metni, video altyazısı. Erişilebilirlik bir kerelik proje değil, her yeni içerikte tekrarlanan bir alışkanlıktır.
AYTE Digital'de erişilebilirliği tasarımın ilk eskizinden itibaren işin parçası olarak ele alıyoruz; mevcut siteler için de önce bu yazıdaki akışlar üzerinden bir durum tespiti yapıp düzeltmeleri sizinle birlikte önceliklendiriyoruz. Nereden başlayacağınızdan emin değilseniz, en çok satış getiren sayfanızla başlamak iyi bir seçim.
